Home / Kennisbank / Leiderschapsvaardigheden: de kerncompetenties die je echt nodig hebt

Leiderschapsvaardigheden: de kerncompetenties die je echt nodig hebt

Je bent net leidinggevende geworden en merkt dat je vakkennis je ineens veel minder ver brengt dan je dacht. Dat is geen teken dat je de verkeerde keuze hebt gemaakt. Het betekent dat je andere leiderschapsvaardigheden nodig hebt dan de vaardigheden die je tot nu toe succesvol maakten. Wie dat vroeg inziet, bespaart zichzelf en […]

Je bent net leidinggevende geworden en merkt dat je vakkennis je ineens veel minder ver brengt dan je dacht. Dat is geen teken dat je de verkeerde keuze hebt gemaakt. Het betekent dat je andere leiderschapsvaardigheden nodig hebt dan de vaardigheden die je tot nu toe succesvol maakten. Wie dat vroeg inziet, bespaart zichzelf en het team een hoop frustratie.

Lijstjes met twintig competenties helpen je in die fase weinig. Je hebt geen tijd om alles tegelijk te ontwikkelen. In dit artikel lees je welke vijf vaardigheden in je eerste jaar het meeste verschil maken, in welke volgorde je ze aanpakt en hoe je ze oefent in je gewone werkweek, zonder op een training te wachten.

Waarom leiderschapsvaardigheden in je eerste jaar anders werken

In algemene overzichten van leiderschapsvaardigheden staan vaak termen als visie, strategisch denken en inspireren. Die zijn waardevol, maar voor iemand die drie maanden geleden nog collega was van zijn huidige team, staan ze niet bovenaan. Je eerste jaar draait om iets basalers: je nieuwe rol geloofwaardig neerzetten in de gesprekken en beslissingen van elke dag. Wil je het bredere overzicht zien, lees dan het artikel leiderschapsvaardigheden: welke heb je nodig? Dit artikel kijkt specifiek naar de startende leidinggevende.

Wat het eerste jaar lastig maakt, is dat je tegelijk leert en presteert. Je team kijkt naar je, je eigen leidinggevende verwacht resultaat en je hebt vaak nog een deel van je oude werk. Er is geen proeftijd waarin fouten niet meetellen. Daarom is het slim om je te richten op de vaardigheden die je dagelijks nodig hebt en die het snelst effect hebben op je team.

Die overgang van vakspecialist naar leider is groter dan de meeste mensen verwachten. In het hub-artikel over voor het eerst leidinggeven lees je hoe je die eerste honderd dagen aanpakt.

De vijf leiderschapsvaardigheden die je als eerste ontwikkelt

Als je kijkt naar waar nieuwe leidinggevenden in de praktijk op vastlopen, komen steeds dezelfde situaties terug. Een gesprek dat ze uitstellen. Een besluit dat blijft liggen. Werk dat ze toch zelf oppakken. Feedback die te laat of te vaag komt. En een agenda die volledig door anderen wordt gevuld. Daaruit volgen vijf vaardigheden:

  1. Gesprekken voeren, ook de gesprekken die je liever overslaat.
  2. Besluiten nemen met onvolledige informatie.
  3. Delegeren zonder het werk terug te pakken.
  4. Feedback geven en ontvangen als vast onderdeel van je werk.
  5. Zelfregie: je eigen tijd, energie en reacties sturen.

Deze vijf leiderschapsvaardigheden hangen met elkaar samen. Wie geen goede gesprekken voert, kan slecht delegeren. Wie geen zelfregie heeft, komt niet toe aan feedback. Toch helpt het om ze apart te bekijken, zodat je per vaardigheid weet wat je oefent en hoe je vooruitgang ziet.

Gesprekken voeren: de basis onder alles

Het grootste deel van je werk als leidinggevende bestaat uit praten. Met medewerkers, met je eigen leidinggevende, met collega’s van andere afdelingen. Voor veel vakspecialisten is dat wennen. Ze waren gewend om problemen op te lossen, niet om ze te bespreken.

De gesprekken die het meest opleveren, zijn vaak de gesprekken die je het liefst uitstelt. De medewerker die steeds te laat komt. De oud-collega die moeite heeft met jouw nieuwe rol. Het teamlid dat goed werk levert maar slecht samenwerkt. Hoe langer je wacht, hoe groter het probleem en hoe lastiger het gesprek.

Zo oefen je het in de praktijk

Begin met vaste 1-op-1 gesprekken met elke medewerker. Die geven je een veilige plek om te oefenen met luisteren, doorvragen en lastige punten benoemen. Bereid elk gesprek kort voor: wat wil je weten, wat wil je zeggen, wat is je doel? Schrijf na afloop in twee zinnen op wat goed ging en wat je de volgende keer anders doet.

Moet je een lastig gesprek voeren, begin dan met de feiten en je observatie, niet met je oordeel. “Ik zie dat de rapportage de afgelopen drie weken later binnenkwam dan afgesproken” opent een ander gesprek dan “je bent niet betrouwbaar”. In het artikel over gespreksvaardigheden voor leidinggevenden lees je hoe je zo’n gesprek opbouwt.

Gratis pdf

Acht vragen voor elke vrijdag

Sluit je week bewust af. Acht scherpe vragen die laten zien wat er echt speelde, wat beter kan en waar je aandacht volgende week heen moet.

Besluiten nemen zonder alle informatie

Als specialist nam je beslissingen op basis van je vakkennis. Je wist het antwoord, of je zocht het uit. Als leidinggevende neem je beslissingen waarbij het antwoord niet vastligt. Wie krijgt dat project? Gaan we die klant nog helpen nu de planning vol zit? Zeg je ja tegen het verlofverzoek in de drukste maand?

Veel nieuwe leidinggevenden stellen zulke besluiten uit, in de hoop dat er meer duidelijkheid komt. Dat gebeurt zelden. Ondertussen wacht het team, en een team dat wacht verliest vertrouwen. Een redelijk besluit op tijd is meestal beter dan een perfect besluit te laat.

Zo oefen je het in de praktijk

Maak onderscheid tussen besluiten die je makkelijk kunt terugdraaien en besluiten die vastliggen. De eerste soort neem je snel, de tweede verdient meer aandacht. Stel jezelf bij elk besluit drie vragen: wat weet ik, wat weet ik niet, en wat gebeurt er als ik nu niets doe?

Leg je besluiten ook uit. Je team hoeft het niet altijd met je eens te zijn, maar wil wel begrijpen hoe je tot een keuze bent gekomen. Dat maakt je voorspelbaar, en voorspelbaarheid geeft rust. Houd een paar weken bij welke besluiten je nam en hoe ze uitpakten. Zo zie je patronen in je eigen besluitvorming die je anders mist.

Delegeren: werk loslaten zonder de regie te verliezen

Delegeren is voor veel startende leidinggevenden de moeilijkste stap. Je weet hoe het werk moet, je bent er snel in en je wilt dat het goed gaat. Zelf doen voelt veiliger. Toch is dat precies de valkuil. Wie alles zelf blijft doen, heeft geen tijd voor leidinggeven en ontneemt het team de kans om te groeien.

Het probleem zit meestal niet in de wil om te delegeren, maar in de manier waarop. Een taak wordt overgedragen zonder heldere verwachting, de leidinggevende kijkt na twee dagen mee, ziet dat het anders gaat dan hij zou doen en neemt het terug. De medewerker leert daarvan vooral dat zijn inzet niet telt.

Zo oefen je het in de praktijk

Kies deze maand één taak die je nu zelf doet en die een medewerker ook kan. Spreek af wat het resultaat moet zijn, wanneer het klaar is en op welke momenten jullie afstemmen. Laat de manier waarop open. Accepteer dat het de eerste keer anders gaat dan jij het zou doen, zolang het resultaat klopt. Bespreek na afloop wat goed ging. Een uitgebreide aanpak vind je in het artikel delegeren kun je leren.

Feedback als dagelijkse gewoonte

Feedback wordt vaak gezien als iets voor het beoordelingsgesprek. Dan is het te laat. Een medewerker die in december hoort dat hij sinds het voorjaar iets anders had moeten doen, voelt zich terecht overvallen. Goede feedback is kort, concreet en komt snel na het moment zelf.

Voor nieuwe leidinggevenden is feedback geven extra lastig omdat ze vaak leiding geven aan oud-collega’s. Kritiek voelt dan als verraad aan de vriendschap. Positieve feedback voelt soms ongemakkelijk of gemaakt. Beide soorten vragen oefening.

Zo oefen je het in de praktijk

Neem je voor om elke week minstens twee keer specifieke feedback te geven, positief of kritisch. Benoem wat je zag, wat het effect was en wat je vraagt. “In het klantoverleg vatte je de afspraken aan het eind samen, daardoor wist iedereen wat er moest gebeuren. Doe dat vaker” is waardevoller dan “goed gedaan”.

Vraag ook zelf om feedback. Sluit je 1-op-1 gesprekken af met de vraag wat je medewerker van jou nodig heeft, of wat je anders kunt doen. Het eerste antwoord is vaak “niks”, maar wie de vraag blijft stellen, krijgt na een paar keer bruikbare antwoorden. Zo laat je zien dat feedback in beide richtingen werkt.

Zelfregie: leiderschap begint bij jezelf

De vijfde vaardigheid is de minst zichtbare, maar misschien wel de belangrijkste. Zelfregie gaat over het sturen van je eigen tijd, energie en reacties. In je eerste jaar word je overspoeld door vragen, verzoeken en onverwachte problemen. Zonder zelfregie word je een doorgeefluik dat de hele dag reageert en aan het eind niet weet wat het heeft bereikt.

Zelfregie betekent ook dat je je eigen reacties leert kennen. Waar word je ongeduldig van? Wanneer neem je het werk over? Welke situaties stel je uit? Wie dat weet, kan op tijd ingrijpen bij zichzelf.

Zo oefen je het in de praktijk

Blok elke week vaste tijd in je agenda voor leidinggeven: voorbereiding van gesprekken, nadenken over de planning, terugkijken op de week. Behandel die tijd als een afspraak met een klant. Kijk aan het eind van de week tien minuten terug: waar ging mijn tijd naartoe, wat leverde het op, wat doe ik volgende week anders?

Let ook op momenten waarop je impulsief reageert. Een medewerker loopt binnen met een probleem en je hebt de oplossing al bedacht voordat hij uitgesproken is. Probeer dan eerst een vraag te stellen: wat heb je zelf al geprobeerd? Die ene seconde vertraging is zelfregie in de praktijk.

Hoe je leiderschapsvaardigheden ontwikkelt zonder te wachten op een training

Trainingen en programma’s hebben hun waarde, maar de meeste groei gebeurt tussen de trainingen door. Leiderschapsvaardigheden leer je door ze te gebruiken, terug te kijken en bij te stellen. Een paar principes helpen daarbij.

  • Kies per kwartaal één focus. Probeer niet alle vijf tegelijk te verbeteren. Begin met de vaardigheid waar je het meest op vastloopt, vaak zijn dat gesprekken voeren of delegeren.
  • Maak het concreet. “Beter delegeren” is geen oefening. “Deze maand draag ik de weekplanning over aan een teamlid” wel.
  • Kijk wekelijks terug. Tien minuten op vrijdagmiddag is genoeg. Wat ging goed, wat was lastig, wat probeer je volgende week?
  • Zoek een sparringpartner. Een ervaren collega, je eigen leidinggevende of een coach die meekijkt en de vragen stelt die jij jezelf niet stelt.
  • Vraag je team. Je medewerkers zien dagelijks hoe je leiding geeft. Hun observaties zijn de eerlijkste spiegel die je hebt.

Na een jaar heb je zo een helder beeld van je eigen groei. Dat beeld helpt je bij de volgende stap, als je je gaat richten op de bredere leiderschapsvaardigheden zoals richting geven en verandering begeleiden.

Veelgestelde vragen over leiderschapsvaardigheden

Welke leiderschapsvaardigheden zijn het belangrijkst voor een nieuwe leidinggevende?

In je eerste jaar maken vijf vaardigheden het meeste verschil: gesprekken voeren, besluiten nemen, delegeren, feedback geven en ontvangen, en zelfregie. Ze hebben direct effect op je team en je oefent ze elke dag. Bredere vaardigheden zoals visie en strategie komen later meer aan bod.

Kun je leiderschap leren of is het aangeboren?

Leiderschap is grotendeels te leren. Sommige mensen hebben een voorsprong door hun karakter of ervaring, maar de vaardigheden die je dagelijks nodig hebt, zoals een gesprek voeren of een taak overdragen, ontwikkel je door ze te oefenen en erop te reflecteren.

Hoe lang duurt het voordat je je thuis voelt als leidinggevende?

Dat verschilt per persoon en per situatie. Veel leidinggevenden merken dat het eerste jaar onwennig blijft, vooral als ze leiding geven aan oud-collega’s. Wie bewust oefent en regelmatig terugkijkt, merkt meestal na een paar maanden dat bepaalde situaties minder spanning geven.

Wat doe je als je team je niet serieus neemt als leidinggevende?

Kijk eerst naar je eigen gedrag. Ben je duidelijk in je verwachtingen, neem je besluiten op tijd en kom je je afspraken na? Geloofwaardigheid bouw je op door consequent te zijn. Bespreek het daarnaast open in 1-op-1 gesprekken, zonder in de verdediging te schieten.

Moet je als nieuwe leidinggevende een training volgen?

Een training kan helpen om je aanpak te versnellen en te leren van anderen in dezelfde situatie. Maar de meeste groei komt uit de praktijk. Een training werkt het best als je tegelijk aan concrete situaties uit je eigen werk werkt, zodat je het geleerde direct toepast.

De leiderschapsvaardigheden die je in je eerste jaar ontwikkelt, vormen het fundament voor alles wat daarna komt. Gesprekken voeren, besluiten nemen, delegeren, feedback geven en jezelf sturen klinken misschien basaal, maar juist hier lopen de meeste nieuwe leidinggevenden op vast. Wie deze vijf goed beheerst, heeft de handen vrij voor de grotere vraagstukken.

Begin klein, kies één vaardigheid per kwartaal en oefen in je gewone werkweek. Kijk wekelijks terug en vraag je team om feedback. Zo bouw je stap voor stap de leiderschapsvaardigheden op die je nodig hebt om in je rol te groeien.

Even sparren over jouw leiderschap?

Laat je gegevens achter, dan plannen we een impactcall van dertig minuten. We kijken waar jij staat, wat je wilt ontwikkelen en of SiET! daarbij past. Past het niet, dan zeggen we dat gewoon.

Reactie binnen één werkdag
← Terug naar kennisbank

Plan nu je impactcall

Dit artikel is geschreven door Edwin Webster, oprichter van SiET! LEIDERSCHAP. Edwin begeleidt al jarenlang ondernemers, directeuren en managers op topniveau in leiderschapstransformatie, met een sterke focus op verantwoordelijkheid, bewustzijn en duurzame impact.

Neem contact op
Ben jij de leider waarvoor SiET! is ontwikkeld?

Download de brochure en ontdek hoe SiET! leiders helpt groeien.

Direct beschikbaar als PDF